«ابلاغیه الکترونیکی چیست»؟ ارسال اوراق قضایی به حساب کاربری شخص در سامانه ابلاغ است. طبق آیین‌نامه نحوه استفاده از سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی مصوب ۱۳۹۵، وصول اوراق به حساب کاربری، ابلاغ است و رؤیت آن، همه آثار ابلاغ واقعی را دارد.
بسیاری از افراد تصور می‌کنند تا ابلاغیه را باز نکنند، ابلاغ انجام نگرفته است. این تصور با متن آیین‌نامه سازگار نیست و ممکن است به از دست رفتن مهلت‌های دفاع و اعتراض بینجامد.
ابلاغیه الکترونیکی چیست و بر چه مبنایی اعتبار دارد؟
آیین‌نامه نحوه استفاده از سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی، مصوب ۱۳۹۵/۵/۲۴ رئیس قوه قضاییه، در اجرای مواد ۱۷۵ و ۱۷۶ قانون آیین دادرسی کیفری تصویب گردید. ماده ۳ آن، صورت یا محتوای الکترونیکی اسناد، اوراق قضایی و ابلاغ را در همه مراحل حقوقی و کیفری کافی و معتبر می‌داند.
ماده ۹ همین آیین‌نامه، مراجعان به قوه قضاییه را به دریافت حساب کاربری موظف می‌کند و ماده ۱۰، ثبت‌نام در سامانه ثنا را با احراز هویت ممکن می‌داند. مقاله ثبت نام ثنا افراد خارج از کشور مسیر ثبت‌نام ایرانیان مقیم خارج را شرح می‌دهد.
ابلاغ الکترونیکی از چه زمانی اثر دارد؟
ماده ۱۳ آیین‌نامه، دو لحظه را از هم جدا می‌کند:
| رویداد | اثر قانونی |
|---|---|
| وصول اوراق به حساب کاربری | ابلاغ |
| ورود به سامانه و رؤیت اوراق | ابلاغ واقعی و به منزله رسید |
| خودداری از مراجعه به سامانه | استنکاف از قبول اوراق، موضوع ماده ۷۰ آ.د.م |
ماده ۱۴ نیز مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه را موظف می‌کند ارسال اوراق را با پیامک یا پست الکترونیکی اطلاع دهد. اما نرسیدن پیامک، به‌خودی‌خود اثر ابلاغ را از بین نمی‌برد.
چه زمانی می‌توان اظهار بی‌اطلاعی کرد؟
تبصره ۱ ماده ۱۳، اظهار بی‌اطلاعی را فقط وقتی می‌پذیرد که مخاطب ثابت کند به دلیل عدم دسترسی یا نقص در سامانه رایانه‌ای و مخابراتی، از مفاد ابلاغ مطلع نشده است. بار اثبات بر دوش مخاطب است.
ماده ۱۲ نیز اشخاص را موظف می‌کند هر تغییر در نشانی، نام یا تلفن همراه را بلافاصله در سامانه ثنا ثبت کنند؛ در غیر این صورت، طبق ماده ۷۹ آ.د.م، اطلاعات سابق معیار ابلاغ است.
ابلاغ چه اثری بر حکم غیابی و واخواهی دارد؟
ماده ۳۰۲ قانون آیین دادرسی مدنی، اجرای هر حکم یا قرار را به ابلاغ آن به طرفین یا وکیل آنان مشروط می‌کند. ماده ۳۰۳ نیز حکمی را غیابی می‌داند که طرف دعوا در هیچ جلسه حاضر نشده، دفاع کتبی نداده یا اخطاریه به او ابلاغ واقعی نشده باشد.
محکوم‌علیه غایب طبق ماده ۳۰۵ حق واخواهی دارد و ماده ۳۰۶ مهلت آن را برای مقیمان کشور، بیست روز تعیین می‌کند. دانستن اینکه ابلاغیه الکترونیکی چیست، همین‌جا اهمیت عملی پیدا می‌کند: زمان ابلاغ، شروع این مهلت را تعیین می‌کند.
اگر شخص شماره همراه یا ایمیل نداشته باشد، ابلاغ چگونه است؟
ماده ۱۵ آیین‌نامه، برای این حالت ابلاغ کاغذی در اقامتگاه را پیش‌بینی می‌کند. در ابلاغنامه به مخاطب اعلام می‌گردد که برای دریافت حساب کاربری اقدام کند و ابلاغ‌های بعدی، از طریق سامانه ابلاغ انجام می‌گیرد.
پرسش‌های متداول درباره ابلاغیه الکترونیکی
اگر ابلاغیه را باز نکنم، ابلاغ انجام نمی‌گیرد؟
خیر. طبق ماده ۱۳ آیین‌نامه، وصول اوراق به حساب کاربری ابلاغ است و خودداری از مراجعه به سامانه، استنکاف از قبول اوراق به شمار می‌رود.
وکیل هم ابلاغیه را دریافت می‌کند؟
بله. در پرونده‌هایی که وکیل دارند، اوراق معمولاً به حساب کاربری وکیل هم می‌رسد. ماده ۳۰۲ آ.د.م نیز ابلاغ رأی به طرفین یا وکیل آنان را شرط اجرا می‌داند.
آیا ابلاغ الکترونیکی برای پرونده‌های کیفری هم معتبر است؟
بله. ماده ۳ آیین‌نامه، اعتبار ابلاغ الکترونیکی را در همه مراحل تحقیق، رسیدگی و اجرا، اعم از حقوقی و کیفری، می‌پذیرد.
اگر پیوست ابلاغیه قابل ارسال الکترونیکی نباشد چه؟
تبصره ۴ ماده ۱۳ آیین‌نامه، در این حالت ابلاغ را به وسیله ابلاغنامه کاغذی پیش‌بینی می‌کند.
تحریر: بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری