چک مدت‌دار یا وعده‌دار، چکی است که تاریخ مندرج در آن بعد از تاریخ واقعی صدورش است. اگر صادرکننده ثابت کند چک پیش از تاریخ مندرج صادر شده، طبق قانون صدور چک تعقیب کیفری ندارد و راه دارنده، وصول حقوقی یا اجرائیه است.
بیشتر چک‌هایی که در بازار دست‌به‌دست می‌شوند همین شکل‌اند: امروز صادر می‌شوند و برای ماه‌های بعد تاریخ می‌خورند. پس پرسش واقعی این نیست که چک مدت‌دار معتبر است یا نه، بلکه این است که برگشت خوردن آن چه پیامدی برای صادرکننده دارد.
قانون چک مدت‌دار را چگونه تعریف کرده است؟
قانون صدور چک اصطلاح «چک مدت‌دار» را به کار نمی‌برد. حکم آن از بند «هـ» ماده ۱۳، اصلاحی ۲ شهریور ۱۳۸۲، به دست می‌آید که صادرکننده را در دو حالت قابل تعقیب کیفری نمی‌داند: چک بدون تاریخ صادر شده باشد، یا تاریخ واقعی صدور مقدم بر تاریخ مندرج در متن چک باشد.
اعتبار مدنی چک با این حکم از بین نمی‌رود. چک مدت‌دار همچنان سند تجاری است و در سررسید قابل وصول است؛ آنچه منتفی می‌شود، فقط تعقیب کیفری صادرکننده است.
مدت‌دار بودن چک را چه کسی باید ثابت کند؟
عبارت ماده ۱۳ «در صورتی که ثابت گردد» است. بنابراین تاریخ مندرج در چک اصل است و کسی که ادعا می‌کند چک زودتر صادر شده، معمولاً صادرکننده، باید آن را ثابت کند. اگر این ادعا ثابت نشود، شکایت کیفری چک بلامحل قابل رسیدگی است.
به همین دلیل گفتن اینکه «چک مدت‌دار هرگز کیفری نیست» دقیق نیست. مدت‌دار بودن دفاعی است که باید اثبات شود؛ قرارداد، فاکتور یا پیام‌هایی که تاریخ واقعی تحویل چک را نشان می‌دهند، در این اثبات به کار می‌آیند. سابقه ثبت چک در سامانه صیاد نیز ممکن است قرینه‌ای بر زمان صدور باشد؛ این برداشت تفسیری است و ارزش آن در هر پرونده سنجیده می‌شود.
چک مدت‌دار برگشتی از چه راهی وصول می‌شود؟
دارنده چک مدت‌دار برگشتی سه راه دارد. اجرائیه از اجرای ثبت بر اساس ماده ۲ قانون صدور چک؛ اجرائیه از دادگاه صالح بر اساس ماده ۲۳ که اصلاحیه ۱۳۹۷ جایگزین کرد، به شرط آنکه چک مشروط یا تضمینی نباشد؛ و دعوای حقوقی مطالبه وجه چک. مدت‌دار بودن به‌تنهایی مانع هیچ‌یک از این سه راه نیست.
در شکایت کیفری، اگر صادرکننده نتواند مدت‌دار بودن را ثابت کند، مجازات چک بلامحل طبق ماده ۷، اصلاحی ۳۰ خرداد ۱۴۰۳، بر اساس مبلغ چک تعیین می‌شود.
| مبلغ چک | حبس |
|---|---|
| کمتر از ۷۸۰ میلیون ریال | تا شش ماه |
| از ۷۸۰ میلیون تا ۳ میلیارد و ۹۰۰ میلیون ریال | شش ماه تا یک سال |
| بیش از ۳ میلیارد و ۹۰۰ میلیون ریال | یک تا دو سال و دو سال ممنوعیت از داشتن دسته‌چک |
مهلت‌های شکایت کیفری چک چه ربطی به مدت‌دار بودن دارند؟
ماده ۱۱ قانون صدور چک دو مهلت شش‌ماهه دارد: دارنده باید تا شش ماه از تاریخ صدور چک به بانک مراجعه کند و ظرف شش ماه از صدور گواهی عدم پرداخت شکایت کند. گذشتن این مهلت‌ها فقط حق شکایت کیفری را از بین می‌برد، نه حق مطالبه وجه را.
پرسش‌های متداول درباره چک مدت‌دار
آیا چک مدت‌دار از نظر قانون معتبر است؟
بله. چک مدت‌دار سند تجاری معتبر است و دارنده می‌تواند در سررسید آن را وصول کند یا از راه اجرائیه و دعوای حقوقی مطالبه کند. حکم ماده ۱۳ قانون صدور چک فقط تعقیب کیفری صادرکننده را، در صورت اثبات مدت‌دار بودن، منتفی می‌کند.
چک مدت‌دار را می‌توان قبل از تاریخش به بانک برد؟
بانک وجه چک را بر اساس تاریخ مندرج در آن پرداخت می‌کند و ارائه زودتر، معمولاً به پرداخت یا گواهی عدم پرداخت معتبر نمی‌انجامد. در چک‌های ثبت‌شده در سامانه صیاد نیز تسویه بر اساس تاریخ ثبت‌شده در سامانه انجام می‌شود.
اگر صادرکننده مدت‌دار بودن را ثابت نکند چه می‌شود؟
تاریخ مندرج در چک ملاک قرار می‌گیرد و اگر چک بلامحل باشد، شکایت کیفری با رعایت مهلت‌های ماده ۱۱ قابل رسیدگی است. مجازات بر اساس مبلغ چک و جدول ماده ۷، اصلاحی ۱۴۰۳، تعیین می‌شود.
نوشته بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
