«وکیل نوجوانان» در پرونده کیفری اطفال، بیش از دفاع از اتهام، برای انتخاب مناسب‌ترین تصمیم تربیتی تلاش می‌کند. ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی برای اطفال و نوجوانان ۹ تا ۱۵ سال، به‌جای مجازات، تصمیم‌هایی مانند تسلیم به والدین، نصیحت یا نگهداری در کانون اصلاح و تربیت را پیش‌بینی می‌کند.
خانواده‌ای که فرزندش متهم به جرم است، معمولاً نمی‌داند دادرسی اطفال با دادرسی بزرگسالان چه تفاوتی دارد. همین ناآگاهی ممکن است فرصت‌هایی را که قانون برای اصلاح نوجوان پیش‌بینی می‌کند، از دست ببرد.
دادرسی اطفال و نوجوانان چه تفاوتی با بزرگسالان دارد؟
قانون برای اطفال و نوجوانان دادرسی ویژه‌ای در نظر می‌گیرد. هدف این دادرسی، اصلاح و تربیت است، نه صرف مجازات؛ به همین دلیل دادگاه اطفال و نوجوانان به وضعیت خانوادگی، تحصیلی و رفتاری نوجوان توجه ویژه دارد.
گزارش مددکار اجتماعی درباره وضعیت طفل یا نوجوان، در این دادرسی جایگاه مهمی دارد. وکیل این گزارش را بررسی می‌کند و در صورت لزوم، دلایل تکمیلی درباره وضعیت نوجوان ارائه می‌دهد.
دادگاه درباره اطفال ۹ تا ۱۵ سال چه تصمیمی می‌گیرد؟
ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲، درباره اطفال و نوجوانانی که در زمان ارتکاب جرم تعزیری ۹ تا ۱۵ سال تمام شمسی دارند، این تصمیم‌ها را پیش‌بینی می‌کند:
| بند | تصمیم دادگاه |
|---|---|
| الف | تسلیم به والدین یا سرپرست قانونی با أخذ تعهد به تربیت |
| ب | تسلیم به اشخاص حقیقی یا حقوقی دیگر به مصلحت طفل |
| پ | نصیحت به وسیله قاضی دادگاه |
| ت | اخطار و تذکر یا أخذ تعهد کتبی به عدم تکرار جرم |
| ث | نگهداری در کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال |
طبق تبصره ۱ همان ماده، تصمیم‌های بندهای ت و ث فقط درباره اطفال و نوجوانان ۱۲ تا ۱۵ سال اجراشدنی است.
آیا تصمیم دادگاه درباره نوجوان قابل تغییر است؟
بله. تبصره ۳ ماده ۸۸ به دادگاه اطفال و نوجوانان اجازه می‌دهد درباره تصمیم‌های بندهای الف و ب، با توجه به تحقیقات و گزارش‌های مددکاران اجتماعی، هر چند بار که مصلحت طفل اقتضا کند، در تصمیم خود تجدیدنظر کند.
وکیل نوجوانان با ارائه گزارش‌های تازه درباره رفتار و وضعیت نوجوان، این تجدیدنظر را از دادگاه می‌خواهد. برای نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال، ماده ۸۹ همان قانون مجازات‌های جداگانه‌ای را پیش‌بینی می‌کند.
وکیل نوجوانان چه کاری انجام می‌دهد؟
کار وکیل در این پرونده‌ها چند بخش دارد:
- حضور در مرحله تحقیقات و دادگاه و دفاع از نوجوان در برابر اتهام
- ارائه دلایل درباره وضعیت خانوادگی و تحصیلی نوجوان به دادگاه
- درخواست تصمیمی که با مصلحت نوجوان سازگارتر است
- پیگیری تجدیدنظر در تصمیم، در صورت تغییر وضعیت نوجوان
در صورت وجود شاکی، تلاش برای جلب رضایت او نیز در تصمیم دادگاه اثر دارد. مقاله رضایت شاکی اثر گذشت را شرح می‌دهد.
پرسش‌های متداول درباره وکیل نوجوانان
آیا طفل زیر ۹ سال مسئولیت کیفری دارد؟
تصمیم‌های ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی درباره اطفال و نوجوانان ۹ تا ۱۵ سال است. وضعیت اطفال کمتر از این سن را قواعد مسئولیت کیفری اطفال در همان قانون تعیین می‌کند.
آیا والدین نوجوان می‌توانند برای او وکیل بگیرند؟
بله. والدین یا سرپرست قانونی، به نمایندگی از نوجوان، برای او وکیل انتخاب می‌کنند.
کانون اصلاح و تربیت چیست؟
کانون اصلاح و تربیت محل نگهداری اطفال و نوجوانانی است که دادگاه برای آن‌ها تصمیم بند ث ماده ۸۸ را صادر می‌کند. نگهداری در کانون، با هدف اصلاح و آموزش است.
آیا سابقه کیفری برای نوجوان ثبت می‌شود؟
آثار تصمیم دادگاه بر سوابق نوجوان، به نوع تصمیم و مقررات مربوط بستگی دارد و بررسی آن در هر پرونده لازم است.
تحریر: بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
