«وکیل مال غیر» در شکایت انتقال مال غیر، علم انتقال‌دهنده به تعلق مال به دیگری را ثابت می‌کند؛ رکنی که قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر مصوب ۱۳۰۸ آن را شرط مجرمیت می‌داند. استرداد مال یا خسارت را هم پیگیری می‌کند.
فروش ملک یا خودرویی که مال فروشنده نیست، معمولاً وقتی آشکار می‌گردد که خریدار سراغ ثبت سند یا تحویل مال می‌رود. در این لحظه، هم مالک واقعی و هم خریدار ممکن است زیان‌دیده باشند و هر کدام مسیر حقوقی خود را دارند.
انتقال مال غیر چیست و ارکان آن کدام است؟
ماده ۱ قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر، مصوب ۱۳۰۸/۱/۵، کسی را که مال دیگری را با علم به اینکه مال غیر است، عیناً یا منفعتاً و بدون مجوز قانونی به دیگری منتقل کند، کلاهبردار محسوب کرده است.
بنابراین سه رکن اصلی، موضوع اثبات در این شکایت است:
- مال متعلق به دیگری باشد، چه منقول و چه غیرمنقول
- انتقال‌دهنده آن را به دیگری منتقل کرده باشد، عیناً یا منفعتاً، مانند فروش یا اجاره
- انتقال‌دهنده هنگام انتقال، به تعلق مال به دیگری علم داشته باشد
انتقال‌گیرنده و مالک چه مسئولیتی دارند؟
طبق همان ماده، قانون انتقال‌گیرنده‌ای را هم که هنگام معامله به مالک نبودن انتقال‌دهنده علم داشته، کلاهبردار می‌داند. خریدار ناآگاه، برعکس، زیان‌دیده است و حق شکایت و مطالبه خسارت دارد.
قانون برای مالک نیز تکلیفی دارد: اگر مالک از معامله آگاهی یابد و تا یک ماه پس از اطلاع، اظهاریه‌ای برای آگاه کردن انتقال‌گیرنده تسلیم نکند، قانون او را معاون جرم می‌شناسد. این مهلت کوتاه، اقدام فوری مالک را ضروری می‌کند.
انتقال مال غیر با سند رسمی چه حکمی دارد؟
ماده ۸ همان قانون مقرر کرده است کسانی که این معاملات تقلبی را با سند رسمی انجام دهند، جاعل در اسناد رسمی‌اند. بنابراین اگر طرفین انتقال را در دفترخانه انجام دهند، عنوان جعل در اسناد رسمی هم به میان می‌آید.
این تفاوت در انتخاب عنوان شکایت و ادله لازم اثر دارد. مقاله جرم کلاهبرداری، ارکان این جرم را که انتقال مال غیر در حکم آن است، شرح می‌دهد.
وکیل مال غیر در این شکایت چه کاری انجام می‌دهد؟
کار وکیل مال غیر در این پرونده‌ها به جایگاه موکل بستگی دارد:
| موکل | کار اصلی وکیل |
|---|---|
| مالک واقعی | ارسال اظهاریه در مهلت، شکایت کیفری و دعوای ابطال معامله یا استرداد مال |
| خریدار ناآگاه | شکایت علیه انتقال‌دهنده و مطالبه ثمن و خسارت |
| متهم | بررسی وجود علم به مالکیت غیر و دفاع در برابر اتهام |
در هر سه حالت، اسناد معامله، سوابق ثبتی و تاریخ اطلاع مالک، مهم‌ترین ادله پرونده‌اند.
پرسش‌های متداول درباره انتقال مال غیر
آیا فروش مال مشاع بدون رضایت شریک، انتقال مال غیر است؟
اگر شریک بیش از سهم خود را بدون رضایت سایر شرکا منتقل کند، نسبت به سهم دیگران ممکن است عنوان انتقال مال غیر پیدا کند. احراز آن به علم فروشنده و اسناد معامله بستگی دارد.
خریدار ناآگاه چه حقی دارد؟
خریدار ناآگاه می‌تواند علیه انتقال‌دهنده شکایت کند و استرداد ثمن و خسارت خود را بخواهد. او در برابر مالک واقعی، حقی بر خود مال ندارد مگر آنکه مالک معامله را تنفیذ کند.
مالک تا چه زمانی باید اظهاریه بفرستد؟
طبق ماده ۱ قانون ۱۳۰۸، مالک باید تا یک ماه پس از اطلاع از معامله، اظهاریه‌ای برای آگاه کردن انتقال‌گیرنده تسلیم کند؛ در غیر این صورت قانون او را معاون جرم می‌شناسد.
آیا اجاره دادن مال دیگری هم این جرم را محقق می‌کند؟
بله. قانون انتقال «عیناً یا منفعتاً» را ذکر کرده است. بنابراین اجاره دادن مال دیگری با علم به اینکه مال غیر است، همین حکم را دارد.
قانون الزام به ثبت رسمی معاملات چه اثری بر این شکایت دارد؟
ماده ۱ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول مقرر می‌کند که یک سال پس از راه‌اندازی رسمی سامانه ساماندهی اسناد غیررسمی، درباره معاملاتی که در سامانه ثبت الکترونیک اسناد ثبت نشوند، جز دعوای استرداد عوضین، هیچ شکایت یا دعوایی، از جمله شکایت انتقال مال غیر، مسموع نیست. وضعیت اسناد عادی را مقاله اثبات مالکیت با سند عادی شرح می‌دهد.
بابک خونساری؛ وکیل پایه یک دادگستری
