«اعتراض ثالث در اجرای احکام» راه دفاع کسی است که مالش برای بدهی دیگری توقیف شده است. ماده ۱۴۶ قانون اجرای احکام مدنی مقرر می‌کند: اگر ادعای ثالث به حکم قطعی یا سند رسمی مقدم بر تاریخ توقیف مستند باشد، توقیف رفع می‌شود؛ در غیر این صورت، او برای جلوگیری از عملیات اجرایی به دادگاه شکایت می‌کند.
مأمور اجرا مالی را توقیف می‌کند که در دسترس بدهکار به نظر می‌رسد؛ خودرویی که او سوار می‌شود یا خانه‌ای که در آن زندگی می‌کند. اما گاهی همان مال، مال دیگری است و مالک واقعی از پرونده‌ای که هیچ نقشی در آن نداشته، آسیب می‌بیند.
ماده ۱۴۶ قانون اجرای احکام مدنی چه می‌گوید؟
طبق ماده ۱۴۶ قانون اجرای احکام مدنی، مصوب ۱۳۵۶، هرگاه شخص ثالث نسبت به مال منقول یا غیرمنقول یا وجه نقد توقیف‌شده ادعای حق کند، دو حالت پیش می‌آید:
| حالت | نتیجه |
|---|---|
| ادعای ثالث به حکم قطعی یا سند رسمی مقدم بر تاریخ توقیف مستند است | توقیف رفع می‌شود |
| ادعای ثالث چنین مستندی ندارد | عملیات اجرایی ادامه می‌یابد و ثالث می‌تواند به دادگاه شکایت کند |
بنابراین تاریخ سند ثالث، در مقایسه با تاریخ توقیف، نخستین چیزی است که در این دعوا اهمیت دارد.
دادگاه به شکایت ثالث چگونه رسیدگی می‌کند؟
ماده ۱۴۷ همان قانون مقرر می‌کند که دادگاه به شکایت ثالث، در تمام مراحل، بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی و بدون پرداخت هزینه دادرسی رسیدگی کند. مفاد شکایت به طرفین ابلاغ می‌شود و دادگاه به دلایل ثالث و طرفین، به هر نحو و در هر محل که لازم بداند، رسیدگی می‌کند.
اگر دادگاه دلایل شکایت را قوی بیابد، قرار توقیف عملیات اجرایی را تا تعیین تکلیف نهایی صادر می‌کند. در مال منقول، دادگاه می‌تواند با أخذ تأمین، دستور رفع توقیف و تحویل مال به معترض را بدهد.
آیا پس از فروش مال هم اعتراض ثالث ممکن است؟
بله. طبق ماده ۱۴۷، به شکایت ثالث بعد از فروش اموال توقیف‌شده نیز به همان ترتیب رسیدگی می‌شود. با این حال، اقدام پیش از فروش، کار ثالث را بسیار ساده‌تر می‌کند.
اگر فروش در قالب مزایده انجام گرفته باشد، مقاله وکیل مزایده مسیر ابطال مزایده را شرح می‌دهد.
اعتراض ثالث اجرایی با اعتراض ثالث اصلی چه تفاوتی دارد؟
این نوع اعتراض به توقیف مال در مرحله اجرا مربوط است و موضوع آن، مالکیت یا حق ثالث بر مال توقیف‌شده است. اعتراض ثالث اصلی و طاری، اعتراض به خود رأی است که ثالث آن را مخل حقوق خود می‌داند.
در نتیجه، کسی که با خود رأی مشکلی ندارد و فقط مالش اشتباهاً توقیف شده، از مسیر اعتراض ثالث اجرایی اقدام می‌کند. توقف اجرای حکم را مقاله توقف اجرای حکم شرح می‌دهد.
پرسش‌های متداول درباره اعتراض ثالث در اجرای احکام
آیا اعتراض ثالث هزینه دادرسی دارد؟
طبق ماده ۱۴۷ قانون اجرای احکام مدنی، دادگاه به شکایت ثالث بدون پرداخت هزینه دادرسی رسیدگی می‌کند.
قولنامه عادی برای اعتراض ثالث کافی است؟
قولنامه عادی سند رسمی نیست و رفع توقیف فوری طبق ماده ۱۴۶ را در پی ندارد. ثالث می‌تواند با همین سند و دلایل دیگر به دادگاه شکایت کند و دادگاه دلایل را می‌سنجد.
اعتراض ثالث را به کدام دادگاه بدهیم؟
اختلافات ناشی از اجرای احکام، طبق ماده ۲۶ همان قانون، با دادگاهی است که حکم توسط آن اجرا می‌شود.
آیا شکایت ثالث خودبه‌خود اجرا را متوقف می‌کند؟
خیر. توقف عملیات اجرایی به قرار دادگاه نیاز دارد که در صورت قوی بودن دلایل ثالث صادر می‌شود.
تحریر: بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری