«رفع اثر از چک برگشتی» یا رفع سوءاثر، یعنی برداشته شدن محدودیت‌های بانکی صادرکننده. تبصره ۳ ماده ۵ مکرر قانون صدور چک، الحاقی ۱۳۹۷، شش راه برای آن تعیین کرده است؛ از واریز و مسدودی کسری مبلغ تا ارائه لاشه چک یا رضایت‌نامه رسمی دارنده.
صادرکننده‌ای که چکش برگشت خورده، معمولاً نخست با بسته شدن حساب‌ها و توقف خدمات بانکی روبه‌رو می‌شود؛ پیش از آنکه دارنده چک حتی به دادگاه برود. رفع سوءاثر، راه بازگشت به وضعیت عادی بانکی است.
سوءاثر چک برگشتی چه محدودیت‌هایی دارد؟
ماده ۵ مکرر قانون صدور چک مقرر می‌کند که پس از ثبت عدم پرداخت در سامانه یکپارچه بانک مرکزی و گذشت بیست و چهار ساعت، بانک‌ها و مؤسسات اعتباری تا رفع سوءاثر، این اقدامات را درباره صاحب حساب اعمال کنند:
- عدم افتتاح هرگونه حساب و صدور کارت بانکی جدید
- مسدود کردن وجوه همه حساب‌ها و کارت‌های بانکی به میزان کسری مبلغ چک
- عدم پرداخت تسهیلات و صدور ضمانت‌نامه ریالی یا ارزی
- عدم گشایش اعتبار اسنادی ریالی یا ارزی
طبق تبصره ۲ همان ماده، اگر چک به وکالت یا نمایندگی صادر شده باشد، این محدودیت‌ها درباره وکیل یا نماینده نیز اعمال می‌شود، مگر آنکه در مرجع قضایی ثابت کند عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب بوده است.
راه‌های رفع سوءاثر کدام است؟
برای رفع اثر از چک برگشتی، تبصره ۳ ماده ۵ مکرر شش حالت را برمی‌شمارد که بانک باید با اعلام آن در سامانه، فوراً از چک رفع سوءاثر کند:
| بند | راه رفع سوءاثر |
|---|---|
| الف | واریز کسری مبلغ به حساب جاری و درخواست مسدودی آن |
| ب | ارائه لاشه چک به بانک محال‌علیه |
| ج | رضایت‌نامه رسمی دارنده، تنظیم‌شده در دفتر اسناد رسمی |
| د | نامه رسمی مرجع قضایی یا ثبتی درباره اتمام عملیات اجرایی |
| ه | حکم قضایی بر برائت ذمه صاحب حساب |
| و | گذشت سه سال از صدور گواهی عدم پرداخت، بدون طرح دعوای حقوقی یا کیفری |
رفع سوءاثر با مسدودی مبلغ چگونه است؟
طبق بند الف تبصره ۳، صادرکننده کسری مبلغ را به حساب جاری نزد بانک محال‌علیه واریز و درخواست مسدودی می‌کند. بانک مبلغ را تا مراجعه دارنده و حداکثر یک سال مسدود نگه می‌دارد و ظرف سه روز، واریز را به شیوه‌ای قابل استناد به دارنده اطلاع می‌دهد.
این راه رفع اثر از چک برگشتی، بدون نیاز به همکاری دارنده انجام می‌گیرد. شرح بیشتر را مقاله رفع سوء اثر چک از طریق مسدودی مبلغ چک می‌دهد.
پرسش‌های متداول درباره رفع سوءاثر چک
آیا دستور عدم پرداخت هم سوءاثر دارد؟
خیر. طبق تبصره ۴ ماده ۵ مکرر، اگر گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده ۱۴ صادر شده باشد، سوءاثر محسوب نمی‌شود.
اگر دارنده چک را پس ندهد چه کنیم؟
صادرکننده می‌تواند از راه بند الف، یعنی واریز و مسدودی کسری مبلغ، بدون نیاز به همکاری دارنده رفع سوءاثر کند.
سوءاثر خودبه‌خود پاک می‌شود؟
طبق بند و تبصره ۳، پس از گذشت سه سال از صدور گواهی عدم پرداخت، به شرط آنکه دارنده دعوای حقوقی یا کیفری طرح نکرده باشد، سوءاثر رفع می‌شود.
رفع سوءاثر، دعوای دارنده را هم از بین می‌برد؟
خیر. رفع سوءاثر به محدودیت‌های بانکی مربوط است و حق دارنده برای وصول وجه چک را به‌خودی‌خود از بین نمی‌برد، مگر آنکه وجه چک پرداخت شده باشد.
بابک خونساری؛ وکیل پایه یک دادگستری
