«توقف اجرای حکم» فقط در موارد محدود ممکن است: ماده ۲۴ قانون اجرای احکام مدنی، مصوب ۱۳۵۶، به مأمور اجرا اجازه نمی‌دهد اجرای حکم را پس از شروع متوقف کند، مگر به موجب قرار دادگاه صالح یا با رسید وصول یا رضایت کتبی محکوم‌له. اعاده دادرسی و اعتراض ثالث، رایج‌ترین مبنای چنین قراری‌اند.
حکم قطعی، اصولاً اجرا می‌شود. کسی که می‌خواهد جلوی اجرای آن را بگیرد، باید یکی از راه‌هایی را طی کند که قانون به‌طور محدود پیش‌بینی کرده است؛ و هر روز تأخیر در این راه، ممکن است به معنای اجرای کامل حکم باشد.
ماده ۲۴ قانون اجرای احکام مدنی چه می‌گوید؟
ماده ۲۴ قانون اجرای احکام مدنی مقرر می‌کند که مأمور اجرا پس از شروع به اجرا، نمی‌تواند اجرای حکم را تعطیل، توقیف، قطع یا به تأخیر اندازد، مگر در یکی از این حالت‌ها:
- قرار دادگاهی که دستور اجرای حکم را داده است
- قرار دادگاهی که صلاحیت صدور دستور تأخیر اجرای حکم را دارد
- ارائه رسید محکوم‌له دائر بر وصول محکوم‌به
- رضایت کتبی محکوم‌له به تعطیل، توقیف، قطع یا تأخیر اجرا
بنابراین درخواست توقف، بدون یکی از این مبناها، نزد مأمور اجرا پذیرفتنی نیست.
کدام راه‌ها می‌تواند به قرار توقف اجرا برسد؟
رایج‌ترین مبنای قرار توقف اجرا، طرح یکی از راه‌های فوق‌العاده اعتراض به رأی است:
| راه اعتراض | چه کسی | اثر بر اجرا |
|---|---|---|
| اعاده دادرسی | طرفین دعوا، در جهات محدود قانونی | دادگاه ممکن است قرار توقف اجرا صادر کند |
| اعتراض ثالث | شخصی که در دعوا طرف نبوده و رأی به حقوق او خلل وارد کرده | دادگاه ممکن است اجرای حکم را متوقف کند |
| رضایت محکوم‌له | خود محکوم‌له | با رضایت کتبی او، اجرا متوقف می‌شود |
صدور قرار توقف در این راه‌ها اختیاری است و معمولاً دادگاه از درخواست‌کننده تأمین مناسب می‌گیرد. شرایط هر راه به اسناد پرونده بستگی دارد.
آیا رضایت محکوم‌له برای توقف اجرا کافی است؟
بله. طبق ماده ۲۴، رضایت کتبی محکوم‌له یا رسید او دائر بر وصول محکوم‌به، مأمور اجرا را به توقف اجرا مجاز می‌کند. این ساده‌ترین مسیر توقف اجراست، چون به قرار دادگاه نیاز ندارد.
در عمل، محکوم‌علیه برای جلب این رضایت با محکوم‌له مذاکره می‌کند؛ برای نمونه، با پیشنهاد پرداخت اقساطی یا تودیع بخشی از محکوم‌به.
توقف اجرای حکم کیفری با تعلیق اجرا چه تفاوتی دارد؟
در امور کیفری نیز قانون آیین دادرسی کیفری در مواردی، مانند پذیرش اعاده دادرسی، امکان توقف اجرای حکم را پیش‌بینی می‌کند. توقف، اجرای حکم را تا روشن شدن نتیجه رسیدگی تازه نگه می‌دارد.
تعلیق اجرای مجازات اما نهادی جداگانه است: دادگاه با احراز شرایط قانونی، اجرای تمام یا بخشی از مجازات را برای مدتی معلق می‌کند. تعلیق، بخشی از تصمیم دادگاه درباره مجازات است، نه واکنشی به اعتراض. شرح اعاده دادرسی کیفری در مقاله چگونه اعاده دادرسی کیفری انجام بدهیم آمده است.
پرسش‌های متداول درباره توقف اجرای حکم
آیا شخصی غیر از طرفین دعوا می‌تواند توقف اجرا را بخواهد؟
بله. شخص ثالثی که رأی به حقوق او خلل وارد کرده، با اعتراض ثالث می‌تواند توقف اجرای حکم را از دادگاه بخواهد.
درخواست توقف اجرا را به کدام دادگاه بدهیم؟
طبق ماده ۲۴، قرار توقف را دادگاهی صادر می‌کند که دستور اجرای حکم را داده یا صلاحیت صدور دستور تأخیر اجرا را دارد؛ مانند دادگاه رسیدگی‌کننده به اعاده دادرسی یا اعتراض ثالث.
آیا اعتراض به حکم، خودبه‌خود اجرا را متوقف می‌کند؟
خیر. طرح اعاده دادرسی یا اعتراض ثالث به‌تنهایی اجرا را متوقف نمی‌کند؛ توقف به صدور قرار دادگاه نیاز دارد.
اختلاف در جریان اجرای حکم را کدام مرجع حل می‌کند؟
طبق ماده ۲۵ همان قانون، اگر در جریان اجرای حکم اشکالی پیش آید، دادگاهی که حکم زیر نظر آن اجرا می‌شود، رفع اشکال می‌کند.
بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
