«توقیف اموال برای چک برگشتی» از سه مسیر ممکن است: اجرای ثبت، چون قانون صدور چک، چک را در حکم اسناد لازم‌الاجرا می‌داند؛ اجرائیه دادگاه طبق ماده ۲۳ اصلاحی ۱۳۹۷؛ و تأمین خواسته در دعوای حقوقی. پیش از همه، ثبت برگشت در سامانه بانک مرکزی حساب‌های صادرکننده را تا میزان کسری مسدود می‌کند.
چک برگشتی، اگر صادرکننده مالی نداشته باشد، به برگه‌ای بی‌اثر تبدیل می‌شود. به همین دلیل پرسش اصلی دارنده چک، پیش از انتخاب مسیر دعوا، این است که کدام مسیر زودتر به اموال صادرکننده می‌رسد.
ثبت برگشت چک چه اثری بر اموال صادرکننده دارد؟
ماده ۵ مکرر قانون صدور چک، الحاقی ۱۳۹۷/۸/۱۳، مقرر می‌کند که پس از ثبت عدم پرداخت در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، بانک‌ها وجوه همه حساب‌ها و کارت‌های صادرکننده را به میزان کسری مبلغ چک مسدود کنند.
این مسدودی، بدون نیاز به حکم دادگاه و پیش از هر دعوایی اعمال می‌گردد. اگر صادرکننده در حساب‌های خود موجودی داشته باشد، همین مرحله ممکن است بخشی از طلب را تأمین کند.
توقیف اموال از مسیر اجرای ثبت چگونه است؟
قانون صدور چک، چک را در حکم اسناد لازم‌الاجرا می‌داند و به دارنده اجازه می‌دهد طبق مقررات اجرای اسناد رسمی، وجه چک را از صادرکننده وصول کند. دارنده با تسلیم عین چک و گواهی عدم پرداخت به اجرای ثبت، اجرائیه می‌گیرد.
پس از ابلاغ اجرائیه، اگر صادرکننده نپردازد، اداره اجرا به درخواست دارنده، اموال او را شناسایی و توقیف می‌کند. شرط این مسیر، گواهی بانک بر مطابقت امضای چک با نمونه امضای صادرکننده است.
اجرائیه دادگاه طبق ماده ۲۳ چه مزیتی دارد؟
ماده ۲۳ قانون صدور چک، اصلاحی ۱۳۹۷، به دارنده اجازه می‌دهد با ارائه گواهی عدم پرداخت، صدور اجرائیه را از دادگاه صالح بخواهد. صادرکننده مکلف است ظرف ده روز از ابلاغ، بدهی را بپردازد یا مالی معرفی کند.
در غیر این صورت، اجرای احکام دادگستری اجرائیه را طبق قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ اجرا می‌کند. شرایط این اجرائیه را مقاله اجراییه چک های جدید شرح می‌دهد.
کدام اموال قابل توقیف نیست؟
برخی اموال صادرکننده از مستثنیات دین‌اند و مرجع اجرا آن‌ها را برای پرداخت بدهی نمی‌فروشد؛ مانند منزل مسکونی متناسب با شأن و وسایل ضروری زندگی. فهرست و شرایط مستثنیات دین را قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی تعیین می‌کند.
اگر مالی که توقیف شده متعلق به شخص دیگری باشد، ماده ۱۴۶ قانون اجرای احکام مدنی به آن شخص اجازه می‌دهد برای جلوگیری از عملیات اجرایی به دادگاه شکایت کند.
پرسش‌های متداول درباره توقیف اموال برای چک برگشتی
آیا می‌توان هم‌زمان از اجرای ثبت و دادگاه اقدام کرد؟
طرح هم‌زمان دو مسیر برای وصول یک طلب، به تعارض در عملیات اجرایی می‌انجامد. انتخاب یک مسیر، با توجه به اسناد و وضعیت صادرکننده، کار ساده‌تری است.
توقیف اموال چگونه رفع می‌شود؟
با پرداخت وجه چک و هزینه‌ها، یا ارائه رضایت دارنده، مرجع اجرا دستور رفع توقیف می‌دهد. برای رفع سوءاثر بانکی، راه‌های ماده ۵ مکرر قانون صدور چک جاری است.
آیا اموال همسر صادرکننده هم توقیف می‌شود؟
خیر. فقط اموال متعلق به صادرکننده قابل توقیف است. اموال همسر یا خویشان او، جز در صورت اثبات انتقال صوری، از دسترس طلبکار بیرون است.
ابزارهای جلوگیری از انتقال اموال صادرکننده کدام است؟
مقاله وکیل چک تهران این ابزارها، از جمله تأمین خواسته، را شرح می‌دهد.
نوشته بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
