شکایت از توهین و فحاشی با ثبت شکوائیه در دادسرا شروع می‌شود. توهین ساده از ۱۳۹۹ فقط جزای نقدی درجه شش دارد، جرم قابل گذشت است و متضرر باید ظرف یک سال از تاریخ اطلاع از آن شکایت کند؛ وگرنه حق شکایت کیفری‌اش ساقط می‌شود.
توهین امروز بیشتر از هر زمان دیگری ردپا دارد: پیام، کامنت، ویس، اسکرین‌شات. اما ردپا داشتن با قابل پیگیری بودن یکی نیست. مهلت یک‌ساله، تفاوت توهین ساده با مشدد و مرز توهین با قذف، سرنوشت شکایت را بیشتر از خود دلیل تعیین می‌کنند.
چطور از توهین و فحاشی شکایت کنیم؟
شکایت با تنظیم شکوائیه و ثبت آن از راه دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادسرای صالح شروع می‌شود. در شکوائیه باید مشخصات متهم تا جای ممکن، شرح واقعه، زمان و مکان، و دلایل آمده باشد. دادسرا معمولاً تحقیقات مقدماتی را به ضابطان ارجاع می‌دهد و پس از آن، پرونده در شعبه دادیاری یا بازپرسی بررسی می‌شود. اگر دلایل کافی باشد، قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست صادر و پرونده به دادگاه فرستاده می‌شود.
توهین در قانون چیست؟
ماده ۶۰۸ قانون تعزیرات، در متن اصلاحی ۱۳۹۹، می‌گوید: «توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک چنانچه موجب حد قذف نباشد جزای نقدی درجه شش خواهد بود.» پس معیار، رفتار یا گفتاری است که عرفاً تحقیرآمیز باشد و به شخص معین نسبت داده شود؛ چه با کلام، چه با نوشته و چه با حرکت و اشاره.
مرز مهم، قذف است. ماده ۲۴۵ قانون مجازات اسلامی، قذف را نسبت دادن زنا یا لواط به دیگری می‌داند و طبق ماده ۲۵۰، حد آن هشتاد ضربه شلاق است. تبصره ماده ۲۴۶ تصریح کرده که قذف با نوشتن، حتی به شیوه الکترونیکی، هم محقق می‌شود.
مجازات توهین و فحاشی چیست؟
| نوع | مبنا | مجازات |
|---|---|---|
| توهین ساده | ماده ۶۰۸ (اصلاحی ۱۳۹۹) | جزای نقدی درجه شش |
| توهین به مقامات و کارکنان دولت در حال انجام وظیفه یا به سبب آن | ماده ۶۰۹ (اصلاحی ۱۴۰۳) | ۴۵ روز تا ۳ ماه حبس، یا تا ۷۴ ضربه شلاق، یا ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تا ۸۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال جزای نقدی |
| قذف | مواد ۲۴۵ و ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی | هشتاد ضربه شلاق حدی |
ماده ۶۰۹ فهرست مشخصی از اشخاص دارد، از جمله وزرا، نمایندگان، قضات و کارکنان وزارتخانه‌ها، شرکت‌های دولتی و شهرداری‌ها. شرط تشدید این است که توهین «با توجه به سمت» و در حال انجام وظیفه یا به سبب آن باشد. توهین به همین اشخاص در امور شخصی، مشمول ماده ۶۰۸ است.
آیا توهین قابل گذشت است؟
بله. ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی، پس از اصلاح ۱۳۹۹، جرائم مواد ۶۰۸ و ۶۰۹ را در فهرست جرائم قابل گذشت آورده است. اصلاحیه ۱۴۰۳ این ماده، که کلاهبرداری و برخی سرقت‌ها را از فهرست بیرون برد، به این دو ماده دست نزد. نتیجه اینکه تعقیب و اجرای مجازات توهین به شکایت شاکی وابسته است و گذشت او، رسیدگی یا اجرای حکم را متوقف می‌کند.
مهلت شکایت از توهین چقدر است؟
ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی می‌گوید در جرائم تعزیری قابل گذشت، اگر متضرر ظرف یک سال «از تاریخ اطلاع از وقوع جرم» شکایت نکند، حق شکایت کیفری‌اش ساقط می‌شود. مبدأ، تاریخ اطلاع است، نه تاریخ وقوع. دو استثنا هم دارد: اگر متضرر تحت سلطه متهم بوده یا به دلیلی خارج از اختیار نمی‌توانسته شکایت کند، مهلت از رفع مانع شروع می‌شود. اگر متضرر پیش از پایان مهلت فوت کند، هر یک از ورثه شش ماه از تاریخ وفات فرصت شکایت دارد.
توهین در فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها چگونه پیگیری می‌شود؟
قانون برای توهین، بستر خاصی تعیین نکرده و توهین در پیام، شبکه اجتماعی یا پیام‌رسان همان حکم ماده ۶۰۸ را دارد. تفاوت در اثبات است. اسکرین‌شات و پیام ذخیره‌شده دلیل قابل ارائه‌اند، اما طرف مقابل می‌تواند در اصالت آن‌ها تردید کند و ارزیابی نهایی با قاضی است. حفظ پیام اصلی روی دستگاه و ثبت نشانی صفحه یا حساب، از تصویر به‌تنهایی قوی‌تر است.
پرسش‌های متداول درباره شکایت از توهین و فحاشی
مهلت شکایت از توهین از چه تاریخی حساب می‌شود؟
از تاریخ اطلاع از وقوع جرم، نه از تاریخ خود توهین. طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، در جرائم قابل گذشت، اگر متضرر ظرف یک سال از اطلاع شکایت نکند، حق شکایت کیفری‌اش ساقط می‌شود، مگر مانعی خارج از اختیارش وجود داشته باشد.
آیا توهین در واتساپ یا اینستاگرام جرم است؟
بله. ماده ۶۰۸ توهین را به بستر خاصی محدود نکرده است. توهینی که در پیام‌رسان یا شبکه اجتماعی به شخص معین انجام شود، همان حکم توهین حضوری را دارد. مسئله اصلی در این موارد، اثبات انتساب پیام به متهم است.
مجازات توهین ساده چیست؟
از اصلاح ۱۳۹۹، توهین ساده‌ای که به حد قذف نرسد، فقط جزای نقدی درجه شش دارد. مجازات حبس و شلاق برای توهین ساده دیگر در قانون پیش‌بینی نشده و حکم توهین به مقامات و کارکنان دولت در ماده ۶۰۹ جداگانه آمده است.
اگر شاکی رضایت بدهد، پرونده توهین بسته می‌شود؟
بله. توهین ساده و توهین موضوع ماده ۶۰۹ از جرائم قابل گذشت‌اند. گذشت شاکی در هر مرحله، تعقیب یا اجرای مجازات را متوقف می‌کند.
نوشته بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
