دیه قتل زن طبق قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ نصف دیه مرد است و در صدمه به اعضا، از یک‌سوم دیه کامل به بالا نصف می‌شود. با این حال، تفاوت تا سقف دیه مرد از صندوق تأمین خسارت‌های بدنی پرداخت می‌شود.
دیه در قانون مجازات اسلامی چه تعریفی دارد؟
ماده ۱۷ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ دیه را، اعم از مقدر و غیرمقدر، مالی می‌داند که در شرع برای جنایت غیرعمدی بر نفس، اعضا و منافع، یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهتی قصاص ندارد، به موجب قانون مقرر می‌شود. ماده ۴۵۲ همین قانون دیه را حق شخصی مجنی‌علیه یا ولی دم می‌داند که احکام و آثار مسئولیت مدنی یا ضمان را دارد.
قانون دو نوع دیه را از هم جدا کرده است. طبق ماده ۴۴۸، دیه مقدر مال معینی است که میزانش در شرع تعیین شده. طبق ماده ۴۴۹، ارش دیه غیرمقدر است و دادگاه میزان آن را با لحاظ نوع و کیفیت جنایت، تأثیرش بر سلامت مجنی‌علیه و نظر کارشناس تعیین می‌کند.
دیه قتل زن چه نسبتی با دیه مرد دارد؟
ماده ۵۵۰ قانون مجازات اسلامی صریح است: دیه قتل زن، نصف دیه مرد است. ماده ۵۴۹ همان قانون میزان دیه کامل را به مقررات شرع ارجاع داده و تعیین مبلغ ریالی آن را در ابتدای هر سال بر عهده رئیس قوه قضاییه گذاشته است.
تفاوت جنسیت در تغلیظ دیه اثری ندارد. ماده ۵۵۶ قانون مجازات اسلامی می‌گوید در حکم افزایش دیه در ماه‌های حرام، میان زن و مرد فرقی نیست.
در آسیب به اعضای بدن هم دیه زن نصف است؟
نه همیشه. ماده ۵۶۰ قانون مجازات اسلامی می‌گوید دیه زن و مرد در اعضا و منافع تا کمتر از یک‌سوم دیه کامل مرد یکسان است و اگر به یک‌سوم یا بیشتر برسد، دیه زن به نصف کاهش می‌یابد.
نتیجه این قاعده آن است که در صدمه‌های کوچک‌تر، زن و مرد دیه برابر دارند و تفاوت فقط در صدمه‌هایی پدیدار می‌شود که دیه آن‌ها به آستانه یک‌سوم دیه کامل می‌رسد. تشخیص اینکه دیه یک صدمه مشخص از این آستانه می‌گذرد یا نه، به نوع جنایت و جزئیات همان پرونده بستگی دارد.
این تفاوت در قصاص چه اثری دارد؟
ماده ۳۸۲ قانون مجازات اسلامی حق قصاص را در قتل عمدی زن مسلمان ثابت می‌داند، اما اگر قاتل مرد مسلمان باشد، ولی دم باید پیش از قصاص نصف دیه کامل را به او بپردازد. ماده ۳۸۸ همین قانون زن و مرد مسلمان را در قصاص عضو برابر دانسته، ولی اگر دیه جنایت وارد بر زن یک‌سوم دیه کامل یا بیشتر باشد، قصاص پس از پرداخت نصف دیه عضو مورد قصاص به مرد اجرا می‌شود.
به این ترتیب، همان آستانه یک‌سوم که در دیه اعضا دیده می‌شود، در قصاص عضو هم تکرار شده است.
صندوق تأمین خسارت‌های بدنی چه نقشی در جبران تفاوت دارد؟
تبصره ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی مهم‌ترین تعدیل این نظام است: در کلیه جنایاتی که مجنی‌علیه مرد نیست، معادل تفاوت دیه تا سقف دیه مرد از صندوق تأمین خسارت‌های بدنی پرداخت می‌شود. حکم این تبصره به نوع جنایت محدود نشده و عبارت «کلیه جنایات» را به کار برده است.
در حوادث رانندگی، قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ گام دیگری برداشته است. ماده ۱۰ این قانون بیمه‌گر را مکلف کرده خسارت زیان‌دیدگان را بدون لحاظ جنسیت و دین تا سقف تعهدات بیمه‌نامه پرداخت کند. همین ماده از مراجع قضایی خواسته مبلغ مازاد بر دیه را در حکم، به عنوان بیمه حوادث درج کنند.
بنابراین در عمل، مبلغی که به زیان‌دیده زن می‌رسد، به اینکه پرداخت‌کننده مرتکب باشد، بیمه‌گر یا صندوق، بستگی دارد. اینکه در یک پرونده مشخص کدام مرجع و به چه میزان مسئول است، به بررسی اسناد همان پرونده بستگی دارد.
نویسنده این مقاله، بابک خونساری، وکیل دادگستری و از ۱۳۸۲ عضو کانون وکلای مرکز است
