«اثبات زوجیت» وقتی لازم است که ازدواج در دفتر رسمی ثبت نشده و یکی از زوجین یا وراث، وجود رابطه زوجیت را برای مطالبه حقی مانند مهریه، نفقه، نسب فرزند یا ارث، باید ثابت کند. دادگاه خانواده با دلایلی مانند اقرار، شهادت، سند عادی و امارات به این دعوا رسیدگی می‌کند.
ازدواجی که فقط با خواندن صیغه و بدون ثبت در دفترخانه انجام گرفته، تا روز اختلاف مشکلی نمی‌سازد. اما همین که یکی از طرفین وجود آن را انکار کند، زن یا مرد بدون حکم دادگاه راهی برای مطالبه حقوق خود ندارد.
دعوای اثبات زوجیت در چه مواردی طرح می‌شود؟
رایج‌ترین موارد طرح این دعوا:
- ازدواج دائم یا موقتی که در دفترخانه ثبت نکرده‌اند و یکی از طرفین آن را انکار می‌کند
- مطالبه مهریه یا نفقه در ازدواج ثبت‌نشده
- تعیین نسب فرزند و ثبت مشخصات پدر یا مادر در شناسنامه
- اثبات زوجیت پس از فوت یکی از زوجین برای مطالبه ارث
در هر یک از این موارد، حکم اثبات زوجیت مقدمه مطالبه حق اصلی است و زن یا مرد معمولاً دعوای اصلی را هم‌زمان یا پس از آن طرح می‌کند.
با کدام دلایل می‌توان زوجیت را ثابت کرد؟
این دلایل همان دلایل عام اثبات دعواست، اما وزن هر کدام در این دعوا متفاوت است:
| دلیل | کاربرد در این دعوا |
|---|---|
| اقرار | اقرار طرف مقابل به وقوع عقد، قوی‌ترین دلیل است |
| شهادت شهود | گواهی کسانی که در مراسم عقد حضور داشته‌اند |
| سند عادی | نوشته‌ای که طرفین درباره عقد امضا کرده‌اند |
| امارات | زندگی مشترک، معرفی یکدیگر به‌عنوان همسر، مکاتبات و پیام‌ها |
| سوگند | در صورت نبود دلیل دیگر و با شرایط قانونی |
دادگاه این دلایل را در کنار هم می‌سنجد. هرچه دلایل بیشتر یکدیگر را تأیید کنند، احتمال پذیرش دعوا بالاتر است.
کدام دادگاه به دعوای اثبات زوجیت رسیدگی می‌کند؟
رسیدگی به این دعوا با دادگاه خانواده است. خواهان دادخواست را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به دادگاه خانواده صالح تقدیم می‌کند.
در جلسه رسیدگی، دادگاه به دلایل طرفین گوش می‌دهد، در صورت لزوم شهود را احضار می‌کند و درباره وجود یا نبود عقد رأی می‌دهد. بررسی اسناد و دلایل پیش از طرح دعوا لازم است.
حکم اثبات زوجیت چه آثاری دارد؟
با قطعی شدن حکم، عقد با همه آثارش به رسمیت می‌رسد. زن می‌تواند مهریه و نفقه را مطالبه کند، نسب فرزند ثبت می‌شود و در صورت فوت یکی از زوجین، دیگری در شمار وراث قرار می‌گیرد.
مطالبه مهریه پس از اثبات زوجیت، همان مسیر مطالبه مهریه در ازدواج ثبت‌شده را دارد؛ مقاله چطور مهریمو اجرا بذارم این مسیر را شرح می‌دهد.
پرسش‌های متداول درباره اثبات زوجیت
آیا ازدواج موقت هم قابل اثبات است؟
بله. ازدواج موقت نیز با همان دلایل قابل اثبات است و آثار خود، مانند مهریه و نسب فرزند، را دارد.
آیا پیام‌ها و عکس‌ها برای اثبات زوجیت کافی‌اند؟
پیام‌ها و عکس‌ها به‌تنهایی عقد را ثابت نمی‌کنند، اما به‌عنوان اماره در کنار دلایل دیگر، مانند شهادت شهود، به دادگاه کمک می‌کنند.
پس از فوت شوهر، زن چگونه زوجیت را ثابت کند؟
زن در این حالت دعوای اثبات زوجیت را به طرفیت وراث شوهر طرح می‌کند. پس از قطعی شدن حکم، می‌تواند سهم‌الارث خود را مطالبه کند.
آیا یکی از زوجین می‌تواند ثبت ازدواج را از دیگری بخواهد؟
بله. هر یک از زوجین می‌تواند الزام طرف دیگر به ثبت ازدواج را از دادگاه خانواده بخواهد.
نوشته بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
