مهلت اعاده دادرسی حقوقی چند روز است؟
مهلت درخواست اعاده دادرسی حقوقی طبق ماده ۴۲۷ قانون آیین دادرسی مدنی برای مقیم ایران بیست روز و برای مقیم خارج از کشور دو ماه است. آغاز این مهلت یکسان نیست: در رأی حضوری قطعی از تاریخ ابلاغ رأی و در رأی غیابی از پایان مهلت واخواهی و تجدیدنظر حساب می‌شود. در سه جهت دیگر، مواد ۴۲۸ تا ۴۳۰ آغاز مهلت را جداگانه تعیین کرده‌اند.
| وضعیت متقاضی | مدت مهلت | مبنا |
|---|---|---|
| مقیم ایران | بیست روز | ماده ۴۲۷ |
| مقیم خارج از کشور | دو ماه | ماده ۴۲۷ |
این مهلت ویژه اعاده دادرسی در دعوای مدنی است. هفت جهت قانونی و تفاوت این راه با واخواهی، تجدیدنظر و فرجام را در جهات و مسیرهای اعاده دادرسی ببینید.
مهلت اعاده دادرسی از چه تاریخی شروع می‌شود؟
آغاز مهلت به نوع رأی و جهت اعاده دادرسی بستگی دارد. جدول زیر مواد ۴۲۷ تا ۴۳۰ را به تفکیک وضعیت نشان می‌دهد.
| وضعیت | آغاز مهلت | مبنا |
|---|---|---|
| رأی حضوری قطعی | تاریخ ابلاغ رأی | بند ۱ ماده ۴۲۷ |
| رأی غیابی | تاریخ انقضای مهلت واخواهی و درخواست تجدیدنظر | بند ۲ ماده ۴۲۷ |
| تضاد دو حکم (بند ۴ ماده ۴۲۶) | تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از دو حکم | ماده ۴۲۸ |
| جعلی بودن اسناد یا حیله و تقلب طرف مقابل (بندهای ۵ و ۶ ماده ۴۲۶) | تاریخ ابلاغ حکم نهایی مربوط به اثبات جعل یا حیله و تقلب | ماده ۴۲۹ |
| اسناد و مدارک مکتوم (بند ۷ ماده ۴۲۶) | تاریخ وصول مدارک یا اطلاع از وجود آن‌ها؛ این تاریخ باید در دادگاه رسیدگی‌کننده اثبات شود | ماده ۴۳۰ |
رأی حضوری و رأی غیابی
در رأی حضوری قطعی، مبدأ مهلت تاریخ ابلاغ است، نه تاریخ صدور رأی. در رأی غیابی، مهلت اعاده دادرسی پس از پایان مهلت‌های واخواهی و تجدیدنظرخواهی آغاز می‌شود؛ یعنی نخست باید راه‌های عادی اعتراض بسته شده باشد.
تضاد دو حکم
وقتی اعاده دادرسی به دلیل مغایرت دو حکم درخواست می‌شود، مهلت از تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از آن دو حکم شروع می‌شود (ماده ۴۲۸).
جعل اسناد و حیله و تقلب
در این دو جهت، مبدأ مهلت تاریخ صدور رأی نخستین نیست. ماده ۴۲۹ آن را تاریخ ابلاغ حکم نهایی می‌داند که جعل یا حیله و تقلب را ثابت کرده است. بنابراین تا چنین حکمی صادر و ابلاغ نشود، مهلتی از این بابت آغاز نمی‌شود.
اسناد و مدارک مکتوم
اگر جهت اعاده دادرسی مدارکی باشد که در جریان دادرسی مکتوم بوده، مهلت از تاریخ وصول مدارک یا اطلاع از وجود آن‌ها محاسبه می‌شود. ماده ۴۳۰ تصریح می‌کند این تاریخ باید در دادگاهی که به درخواست رسیدگی می‌کند اثبات شود.
عذر موجه در مهلت اعاده دادرسی چه حکمی دارد؟
تبصره ماده ۴۲۷ می‌گوید اگر درخواست‌کننده عذر موجهی داشته باشد، طبق ماده ۳۰۶ عمل می‌شود. ماده ۳۰۶ که در اصل درباره مهلت واخواهی است، چهار مورد را عذر موجه شمرده است.
| عذر | شرح در ماده ۳۰۶ |
|---|---|
| بیماری | مرضی که مانع از حرکت است |
| فوت نزدیکان | فوت یکی از والدین، همسر یا فرزند |
| حوادث قهری | سیل، زلزله و حریق که تقدیم دادخواست در مهلت مقرر را ناممکن کند |
| توقیف یا حبس | به نحوی که نتوان در مهلت مقرر دادخواست تقدیم کرد |
در ماده ۳۰۶ اثبات عذر بر عهده معترض است. پذیرفته‌شدن عذر در هر پرونده به بررسی اسناد و ارزیابی دادگاه بستگی دارد.
فوت، ورشکستگی یا حجر در میانه مهلت چه اثری دارد؟
ماده ۴۳۱ مقرر می‌دارد مفاد مواد ۳۳۷ و ۳۳۸ در اعاده دادرسی نیز رعایت می‌شود. این دو ماده که در اصل درباره مهلت تجدیدنظرند، آغاز مهلت جدید را در دو وضعیت تعیین می‌کنند.
| رویداد پیش از پایان مهلت | آغاز مهلت جدید | مبنا |
|---|---|---|
| ورشکستگی، حجر یا فوت یکی از کسانی که حق اعتراض دارند | تاریخ ابلاغ حکم یا قرار به مدیر تصفیه (ورشکسته)، قیم (محجور) و وارث یا قائم‌مقام یا نماینده قانونی وارث (فوت) | ماده ۳۳۷ |
| زوال سمت نماینده (ولایت، قیمومت یا وصایت) | تاریخ ابلاغ به کسی که به این سمت تعیین می‌شود؛ اگر زوال سمت به‌سبب رفع حجر باشد، ابلاغ به کسی که از او رفع حجر شده | ماده ۳۳۸ |
مهلت اعاده دادرسی کیفری و اداری چقدر است؟
مواد بالا فقط به اعاده دادرسی در دعوای مدنی مربوط است. اعاده دادرسی کیفری در دیوان عالی کشور و اعاده دادرسی در دیوان عدالت اداری هر کدام مقررات جداگانه دارند. مرجع و جهات هر مسیر در جهات و مسیرهای اعاده دادرسی مقایسه شده است؛ برای مسیر کیفری، مراحل اعاده دادرسی کیفری را نیز ببینید.
نکته تحلیلی: چرا مبدأ مهلت در جعل و تقلب با دیگر جهات فرق دارد؟
این جمع‌بندی، برداشت تحلیلی است، نه متن قانون.
در رأی حضوری و غیابی، مبدأ مهلت به خودِ رأی مورد اعتراض بازمی‌گردد، اما در جعل و تقلب ماده ۴۲۹ آن را به ابلاغ حکم نهایی دیگری می‌بندد که جعل یا تقلب را ثابت کرده است. به نظر می‌رسد علت آن است که این جهت پیش از اثبات قضایی، هنوز جهتی احرازشده نیست. در اسناد مکتوم، مبدأ حکمی نیست، بلکه تاریخ وصول مدارک یا اطلاع از آن‌هاست و ماده ۴۳۰ اثبات همین تاریخ را در دادگاه رسیدگی‌کننده لازم می‌داند. پس در این دو جهت، دلیل تاریخ مبدأ اهمیت ویژه دارد؛ اینکه در پرونده‌ای مشخص مهلت از کِی آغاز شده، به بررسی اسناد و تاریخ‌های ابلاغ همان پرونده نیاز دارد.
— بابک خونساری
مقاله‌های مرتبط با مهلت اعاده دادرسی
| موضوع | مقاله‌ها |
|---|---|
| اعاده دادرسی | جهات و مسیرهای اعاده دادرسی ، اعاده دادرسی حقوقی ، اعاده دادرسی کیفری ، اعاده دادرسی ماده ۴۷۷ |
| واخواهی و رأی غیابی | واخواهی ، حاضر نشدن در دادگاه حقوقی |
| تجدیدنظر و فرجام | تجدیدنظرخواهی ، تجدیدنظرخواهی حقوقی ، فرجام‌خواهی |
| اعتراض ثالث | اعتراض ثالث حقوقی |
| اجرای رأی | توقف اجرای حکم |
پرسش‌های متداول درباره مهلت اعاده دادرسی
مهلت اعاده دادرسی از تاریخ صدور رأی حساب می‌شود؟
خیر. در رأی حضوری قطعی، مبدأ مهلت تاریخ ابلاغ رأی است و در رأی غیابی، پایان مهلت واخواهی و تجدیدنظر. در تضاد دو حکم، جعل و تقلب و اسناد مکتوم نیز مواد ۴۲۸ تا ۴۳۰ مبدأ جداگانه‌ای تعیین کرده‌اند.
در تضاد دو حکم مهلت از چه زمانی شروع می‌شود؟
از تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از دو حکم، طبق ماده ۴۲۸.
اگر مدرک جدیدی که در دادرسی مکتوم بوده به دست بیاید، مهلت از کِی است؟
از تاریخ وصول مدارک یا اطلاع از وجود آن‌ها. این تاریخ باید در دادگاه رسیدگی‌کننده اثبات شود (ماده ۴۳۰).
با داشتن عذر موجه چه می‌شود؟
طبق تبصره ماده ۴۲۷، ماده ۳۰۶ ملاک عمل است. این ماده بیماری مانع از حرکت، فوت والدین، همسر یا فرزند، حوادث قهری و توقیف یا حبس را عذر موجه شمرده است. ارزیابی عذر در هر پرونده نیازمند بررسی اسناد است.
منابع: قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی)، مصوب ۱۳۷۹، مواد ۳۰۶، ۳۳۷، ۳۳۸ و ۴۲۶ تا ۴۳۱.
بابک خونساری، وکیل دادگستری و عضو کانون وکلای مرکز از ۱۳۸۲، نویسنده این مطلب است.
آخرین به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵
