پرسش‌های دادگاه در طلاق از طرف مرد از موضوعاتی می‌آید که قانون تعیین تکلیفشان را در همان رأی خواسته است: امکان سازش و داوری، مهریه و نفقه و جهیزیه، اجرت‌المثل، شروط ضمن عقد، و حضانت و ملاقات فرزندان.
این مطلب توضیح می‌دهد دادگاه در این دعوا چه موضوعاتی را بررسی می‌کند و چرا هر کدام اهمیت دارد. روال کامل طلاق در طلاق از طرف مرد و مدت آن در طلاق از طرف مرد چقدر طول می‌کشد آمده است.
دادگاه در طلاق از طرف مرد چه موضوعاتی را بررسی می‌کند؟
ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده (۱۳۹۱) مقرر کرده است دادگاه ضمن رأی خود، با توجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج، تکلیف چند موضوع را معین کند. پرسش‌های جلسه رسیدگی بیشتر برای روشن شدن همین موضوعات است:
| موضوع | چرا بررسی می‌شود | مبنا |
|---|---|---|
| امکان سازش | پیش از رأی، موضوع به داوری ارجاع می‌شود و جلسه هم ممکن است برای فرصت سازش به تأخیر افتد | مواد ۱۰ و ۲۷ |
| مهریه، نفقه و جهیزیه | دادگاه تکلیف آن‌ها را در همان رأی معین می‌کند | ماده ۲۹ |
| اجرت‌المثل | تعیین آن طبق تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی | ماده ۲۹ |
| شروط ضمن عقد | رأی با توجه به شروط و مندرجات سند ازدواج صادر می‌شود | ماده ۲۹ |
| هزینه از مال زن | زن می‌تواند آنچه به امر یا اذن زوج برای مخارج زندگی خرج کرده مطالبه کند | ماده ۳۰ |
| فرزندان | حضانت، نگهداری، هزینه‌ها و ترتیب ملاقات | ماده ۲۹ |
چرا علت طلاق پرسیده می‌شود، وقتی مرد به اثبات آن نیاز ندارد؟
ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی (اصلاحی ۱۳۸۱) و ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده، صدور گواهی عدم امکان سازش به درخواست زوج را به اثبات علت مشروط نکرده‌اند. با این حال، علت طلاق در دو حق مالی زن اثر می‌گذارد و به همین دلیل در جلسه رسیدگی مطرح می‌شود.
نخست شرط تنصیف دارایی: این شرط چاپی سند ازدواج، اگر زوج آن را امضا کرده باشد، وقتی اجرا می‌شود که طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار او نباشد. دوم نحله، که بند ب تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق (۱۳۷۱) آن را پیش‌بینی کرده است. شرح هر دو در شرط تنصیف و حقوق مالی زن در طلاق از طرف مرد آمده است.
در مرحله داوری چه می‌گذرد؟
در همه درخواست‌های طلاق جز طلاق توافقی، دادگاه موضوع را برای سازش به داوری ارجاع می‌دهد (ماده ۲۷). هر یک از زوجین ظرف یک هفته یک نفر از خویشاوندان متأهل خود را که دست‌کم سی سال سن دارد و با مسائل شرعی، خانوادگی و اجتماعی آشناست، به‌عنوان داور معرفی می‌کند (ماده ۲۸). اگر چنین کسی میان خویشاوندان نباشد، از افراد واجد صلاحیت دیگر انتخاب می‌شود و اگر زوجین داور معرفی نکنند، دادگاه خود داور تعیین می‌کند.
دادگاه با توجه به نظر داوران رأی می‌دهد و اگر نظر آنان را نپذیرد، باید آن را با ذکر دلیل رد کند (ماده ۲۷). بنابراین آنچه در جلسات داوری گفته و گزارش می‌شود، در پرونده وزن دارد.
درباره فرزندان چه تصمیمی گرفته می‌شود؟
دادگاه در همان رأی درباره چگونگی حضانت و نگهداری فرزندان و نحوه پرداخت هزینه‌های آن تصمیم می‌گیرد و باید با توجه به وابستگی عاطفی و مصلحت طفل، ترتیب، زمان و مکان ملاقات او با پدر و مادر و سایر بستگان را تعیین کند (ماده ۲۹). رعایت غبطه و مصلحت کودکان و نوجوانان در همه تصمیمات دادگاه‌ها الزامی است (ماده ۴۵).
دو حکم کمتر شناخته‌شده هم به جلسه رسیدگی مربوط است. حضور کودکان زیر پانزده سال در جلسات دعاوی خانوادگی، جز در موارد ضروری که دادگاه تجویز کند، ممنوع است (ماده ۴۶). و اگر دادگاه توافق زوجین درباره ملاقات یا حضانت را خلاف مصلحت طفل بداند، می‌تواند درباره واگذاری حضانت به دیگری یا تعیین ناظر تصمیم بگیرد (ماده ۴۱). شرح بیشتر در حضانت فرزند پس از طلاق و زمان و مکان ملاقات با فرزند آمده است.
چرا سند ازدواج و شروط ضمن عقد در جلسه اهمیت دارد؟
دادگاه رأی خود را «با توجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج» صادر می‌کند (ماده ۲۹). میزان مهریه، شروطی که زوجین امضا کرده‌اند و هر توافق مالی ثبت‌شده در سند، مبنای تعیین حقوق مالی است. به همین دلیل پرسش‌هایی درباره امضای شروط و مفاد سند ازدواج در جلسه مطرح می‌شود. اینکه کدام شرط در یک پرونده امضا شده و چه اثری دارد، به اسناد همان پرونده بستگی دارد؛ شرح شروط رایج در شروط ضمن عقد ازدواج آمده است.
پس از رأی دادگاه، چه گواهی‌هایی برای ثبت طلاق لازم است؟
کار دادگاه با صدور رأی تمام نمی‌شود. قطعی و قابل اجرا بودن گواهی عدم امکان سازش باید از سوی دادگاهی که رأی نخستین را صادر کرده گواهی و هم‌زمان به دفتر رسمی ازدواج و طلاق ارائه شود (ماده ۳۹). برای ثبت طلاق، گواهی پزشک درباره وجود یا عدم جنین هم لازم است، مگر زوجین بر وجود جنین اتفاق نظر داشته باشند (ماده ۳۱).
در طلاق رجعی حکم ویژه‌ای هم هست: صیغه طلاق جاری و صورتجلسه می‌شود، اما ثبت طلاق به گواهی کتبی دست‌کم دو شاهد درباره سکونت زن در منزل مشترک تا پایان عده بستگی دارد، مگر زن به ثبت رضایت دهد. در هر حال با پایان عده و احراز نشدن رجوع، طلاق ثبت می‌شود (ماده ۳۸).
نکته تحلیلی: چرا پرسش از «نزدیکی» در طلاق از طرف مرد اثر مالی دارد؟
یکی از پرسش‌هایی که در نگاه اول شخصی به نظر می‌رسد، اینکه آیا میان زوجین نزدیکی واقع شده یا نه، در واقع پیامدهای حقوقی و مالی روشنی دارد. اگر طلاق پیش از نزدیکی باشد، زن مستحق نصف مهر است (ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی)، طلاق بائن است و مرد حق رجوع ندارد (ماده ۱۱۴۵) و زن عده طلاق ندارد (ماده ۱۱۵۵).
از کنار هم گذاشتن این مواد برمی‌آید که در این حالت، نفقه ایام عده هم موضوعیت پیدا نمی‌کند؛ چون عده‌ای در کار نیست و نفقه عده طبق ماده ۱۱۰۹ به طلاق رجعی مربوط است. همچنین اگر مهر در عقد ذکر نشده باشد، طلاق پیش از نزدیکی به مهرالمتعه منتهی می‌شود، نه مهرالمثل (ماده ۱۰۹۳).
به همین دلیل، پاسخ به این پرسش بر میزان مهریه، نفقه و امکان رجوع اثر می‌گذارد. اینکه در یک پرونده نزدیکی واقع شده یا نه و چگونه ثابت می‌شود، به اسناد و دلایل همان پرونده بستگی دارد.
این جمع‌بندی، برداشت تحلیلی است، نه متن قانون. — بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
پرسش‌های متداول درباره سوالات قاضی در دادگاه طلاق از طرف مرد
قاضی از مرد علت طلاق را می‌پرسد؟
ممکن است بپرسد. قانون صدور گواهی عدم امکان سازش به درخواست مرد را به اثبات علت مشروط نکرده است، اما علت طلاق در اجرای شرط تنصیف دارایی و تعیین نحله اثر دارد و به همین دلیل در جلسه مطرح می‌شود.
زن در دادگاه طلاق از طرف مرد چه حقوقی را می‌تواند مطرح کند؟
مهریه، نفقه، جهیزیه، اجرت‌المثل یا نحله، هزینه‌هایی که به امر یا اذن شوهر از مال خود برای زندگی مشترک کرده، و حقوق مربوط به فرزندان. دادگاه تکلیف این موارد را در همان رأی معین می‌کند (مواد ۲۹ و ۳۰ قانون حمایت خانواده).
داوران چه کسانی هستند و نظرشان چه اثری دارد؟
هر یک از زوجین یک خویشاوند متأهل دست‌کم سی‌ساله و آشنا به مسائل خانوادگی را معرفی می‌کند. دادگاه با توجه به نظر داوران رأی می‌دهد و اگر آن را نپذیرد، باید با ذکر دلیل رد کند (مواد ۲۷ و ۲۸).
فرزندان را می‌توان به جلسه دادگاه طلاق برد؟
حضور کودکان زیر پانزده سال در جلسات رسیدگی به دعاوی خانوادگی ممنوع است، مگر در موارد ضروری که دادگاه تجویز کند (ماده ۴۶ قانون حمایت خانواده). بنابراین اگر حضور کودک لازم باشد، تصمیم آن با دادگاه است.
تکلیف حضانت فرزندان در همان دادگاه طلاق روشن می‌شود؟
بله. دادگاه ضمن رأی طلاق درباره حضانت و نگهداری فرزندان، هزینه‌های آن و ترتیب، زمان و مکان ملاقات تصمیم می‌گیرد و در همه این تصمیم‌ها مصلحت طفل را ملاک قرار می‌دهد (مواد ۲۹ و ۴۵).
مطالب مرتبط:
