قانون مدت ثابتی برای طلاق از طرف مرد تعیین نکرده است. طول کار به نوبت رسیدگی شعبه، داوری، اعتراض به رأی و پرداخت حقوق مالی زن بستگی دارد؛ قانون فقط برای برخی مراحل مهلت گذاشته، مانند یک هفته برای معرفی داور.
این مطلب مراحل زمان‌بر طلاق به درخواست مرد و مهلت قانونی هر مرحله را توضیح می‌دهد. روال کامل و شرایط طلاق در طلاق از طرف مرد و حقوق مالی زن در حقوق مالی زن در طلاق از طرف مرد آمده است.
طلاق از طرف مرد از چه مراحلی می‌گذرد و هر مرحله چه مهلتی دارد؟
زمان طلاق از جمع مراحلی ساخته می‌شود که بعضی مهلت قانونی دارند و بعضی به حجم کار دادگاه بستگی دارند:
| مرحله | مهلت یا قاعده | مبنا |
|---|---|---|
| ثبت دادخواست و نوبت رسیدگی | مهلت قانونی ندارد؛ به حجم کار شعبه بستگی دارد | — |
| ابلاغ به زن | تابع آیین دادرسی مدنی؛ اگر طرفین پست، نمابر، پیام تلفنی یا پست الکترونیک اعلام کنند، دادگاه می‌تواند از همان راه ابلاغ کند | ماده ۹ قانون حمایت خانواده |
| تأخیر جلسه برای سازش | حداکثر دو بار، به درخواست زوجین یا یکی از آنان | ماده ۱۰ |
| معرفی داور | یک هفته از ابلاغ قرار ارجاع به داوری | ماده ۲۸ |
| تجدیدنظرخواهی | بیست روز از ابلاغ برای مقیمان ایران و دو ماه برای مقیمان خارج | ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی |
| تسلیم گواهی به دفترخانه | سه ماه از ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی | ماده ۳۴ |
| حضور در دفترخانه | سه ماه از تسلیم گواهی؛ فاصله اخطاریه تا جلسه اجرای صیغه دست‌کم یک هفته | ماده ۳۴ و تبصره ماده ۳۵ |
| گواهی پزشک | پیش از ثبت؛ الزامی است مگر زوجین بر وجود جنین اتفاق نظر داشته باشند | ماده ۳۱ |
چه عواملی طلاق از طرف مرد را طولانی می‌کند؟
بیشتر تأخیرها از مهلت‌های قانونی نمی‌آید، بلکه از گره‌هایی است که هر کدام مرحله‌ای جداگانه باز می‌کنند:
| عامل | چرا زمان می‌برد |
|---|---|
| نقص دادخواست یا مدارک | تکمیل نقص پیش از تعیین وقت رسیدگی زمان می‌گیرد |
| معلوم نبودن نشانی زن | خواهان باید آخرین اقامتگاه او را اعلام کند و دادگاه به طرق مقتضی تحقیق می‌کند (تبصره ماده ۸) |
| معرفی نکردن داور | دادگاه خود یا به درخواست هر یک از طرفین داور تعیین می‌کند (تبصره ۲ ماده ۲۸) |
| اعتراض به رأی | تا رأی قطعی نشود، مهلت سه‌ماهه تسلیم گواهی آغاز نمی‌شود (ماده ۳۴) |
| حقوق مالی پرداخت‌نشده | ثبت طلاق به پرداخت، رضایت زن، یا حکم قطعی اعسار یا تقسیط بسته است (ماده ۲۹) |
حاضر نشدن زن، طلاق را متوقف می‌کند؟
حاضر نشدن زن، به‌تنهایی، کار را متوقف نمی‌کند. اگر زوجین از معرفی داور خودداری کنند یا نتوانند داور معرفی کنند، دادگاه خود یا به درخواست هر یک از طرفین داور تعیین می‌کند (تبصره ۲ ماده ۲۸ قانون حمایت خانواده).
در دفترخانه هم اگر مرد گواهی را در مهلت تسلیم کند و زن ظرف یک هفته حاضر نشود، سردفتر به هر دو اخطار می‌دهد و در صورت عدم حضور زن، صیغه طلاق جاری و ثبت می‌شود و مراتب به اطلاع او می‌رسد (ماده ۳۵). اگر زن مجهول‌المکان باشد، دعوت از او با نشر آگهی در جراید کثیرالانتشار و به هزینه درخواست‌کننده انجام می‌شود (تبصره ماده ۳۵). جزئیات این مرحله در عدم حضور زن در دفترخانه برای ثبت طلاق آمده است.
اعتراض به رأی چقدر به زمان طلاق اضافه می‌کند؟
مهلت تجدیدنظرخواهی برای مقیمان ایران بیست روز و برای مقیمان خارج از کشور دو ماه از تاریخ ابلاغ است (ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی). اگر اعتراض شود، مدت رسیدگی در مرحله تجدیدنظر را قانون معین نکرده است. تا رأی قطعی نشود، مهلت سه‌ماهه تسلیم گواهی به دفترخانه آغاز نمی‌شود؛ این مهلت از ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی شمرده می‌شود (ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده).
قانون در این باره میان دو نوع رأی فرق گذاشته است. برای «حکم طلاق»، که در طلاق به درخواست زن صادر می‌شود، اجرای صیغه و ثبت آن را صراحتاً به انقضای مهلت فرجام‌خواهی یا ابلاغ رأی فرجامی موکول کرده است (ماده ۳۲). اما ماده ۳۴، که به «گواهی عدم امکان سازش» در طلاق به درخواست مرد مربوط است، از ابلاغ «رأی قطعی» یا قطعی شدن رأی سخن می‌گوید.
پرداخت حقوق مالی زن چه اثری بر زمان ثبت طلاق دارد؟
ثبت طلاق موکول به تأدیه حقوق مالی زوجه است و فقط در سه حالت بدون پرداخت انجام می‌شود: رضایت زوجه، حکم قطعی اعسار زوج، یا حکم تقسیط محکوم‌به (ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده). پس اگر مرد توان پرداخت یکجا ندارد و زن هم رضایت نمی‌دهد، رسیدن به حکم «قطعی» اعسار یا تقسیط خود مرحله‌ای جداگانه است که زمانش در کنار دیگر مراحل قرار می‌گیرد.
اقلام حقوق مالی زن و شیوه محاسبه هر کدام در حقوق مالی زن در طلاق از طرف مرد آمده است.
مدت طلاق از طرف مرد با طلاق توافقی و طلاق به درخواست زن چه فرقی دارد؟
سه نوع طلاق از سه مسیر متفاوت می‌گذرند و همین، زمان آن‌ها را متفاوت می‌کند:
| موضوع | طلاق به درخواست مرد | طلاق توافقی | طلاق به درخواست زن |
|---|---|---|---|
| مرحله سازش | ارجاع به داوری (ماده ۲۷) | ارجاع به مرکز مشاوره خانواده (ماده ۲۵) | ارجاع به داوری (ماده ۲۷) |
| رأی دادگاه | گواهی عدم امکان سازش (ماده ۲۶) | گواهی عدم امکان سازش (ماده ۲۶) | حکم الزام زوج به طلاق یا احراز شرایط وکالت (ماده ۲۶) |
| مهلت اعتبار | سه ماه (ماده ۳۴) | سه ماه (ماده ۳۴) | شش ماه (ماده ۳۳) |
روال دو نوع دیگر در مراحل طلاق توافقی و طلاق به درخواست زن آمده است.
نکته تحلیلی: اگر مرد در مهلت سه‌ماهه نتواند حقوق مالی زن را بپردازد، گواهی چه می‌شود؟
ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده سه حالت سقوط اعتبار گواهی را برشمرده است: تسلیم نشدن گواهی ظرف سه ماه از قطعیت رأی، حاضر نشدن تسلیم‌کننده ظرف سه ماه از تسلیم، و ارائه نکردن «مدارک لازم». ماده ۲۹ هم ثبت طلاق را به پرداخت حقوق مالی زن، یا رضایت او، یا حکم قطعی اعسار یا تقسیط بسته است.
از کنار هم گذاشتن این دو ماده برمی‌آید که اگر ظرف مهلت سه‌ماهه پس از تسلیم، هیچ‌یک از شرایط ماده ۲۹ فراهم نشود، ثبت طلاق ممکن نمی‌شود و گواهی در معرض سقوط اعتبار قرار می‌گیرد؛ چه اثبات پرداخت یا رضایت یا حکم اعسار را از «مدارک لازم» بدانیم، چه نه. در این صورت به نظر می‌رسد برای طلاق، درخواست تازه لازم خواهد بود.
نتیجه آن است که بُعد مالی طلاق را نمی‌توان جدا از مهلت سه‌ماهه گواهی سنجید. اینکه در یک پرونده چه زمانی شرایط ماده ۲۹ فراهم می‌شود، به اسناد همان پرونده بستگی دارد.
این جمع‌بندی، برداشت تحلیلی است، نه متن قانون. — بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
پرسش‌های متداول درباره مدت طلاق از طرف مرد
طلاق از طرف مرد حداقل چقدر طول می‌کشد؟
قانون حداقل یا حداکثری تعیین نکرده است. چند مهلت قانونی، مانند یک هفته برای معرفی داور، بیست روز برای تجدیدنظرخواهی و یک هفته میان اخطاریه و اجرای صیغه، کف زمانی کار را می‌سازند؛ بقیه به نوبت رسیدگی بستگی دارد.
اگر زن داور معرفی نکند، پرونده متوقف می‌شود؟
نه. اگر زوجین از معرفی داور خودداری کنند یا نتوانند، دادگاه خود یا به درخواست هر یک از طرفین داور تعیین می‌کند (تبصره ۲ ماده ۲۸ قانون حمایت خانواده). معرفی نکردن داور فقط ممکن است این مرحله را کمی طولانی‌تر کند.
مهلت سه‌ماهه گواهی عدم امکان سازش از چه زمانی شروع می‌شود؟
از ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی. پس از تسلیم گواهی به دفترخانه نیز تسلیم‌کننده سه ماه فرصت دارد حاضر شود و مدارک لازم را ارائه کند؛ وگرنه گواهی از اعتبار ساقط می‌شود (ماده ۳۴).
ابلاغ از طریق پیامک یا ایمیل ممکن است؟
اگر طرفین دعوا راه‌هایی مانند پست، نمابر، پیام تلفنی یا پست الکترونیک را به دادگاه اعلام کنند، دادگاه می‌تواند ابلاغ را از همان راه انجام دهد؛ احراز صحت ابلاغ با دادگاه است (ماده ۹ قانون حمایت خانواده).
مرد می‌تواند پیش از قطعی شدن رأی، طلاق را ثبت کند؟
اصولاً نه. ثبت طلاق فقط پس از صدور گواهی عدم امکان سازش مجاز است و مهلت تسلیم گواهی به دفترخانه از ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی شمرده می‌شود (مواد ۲۴ و ۳۴ قانون حمایت خانواده).
مطالب مرتبط:
