حضور زن در دفترخانه برای ثبت طلاقی که به درخواست مرد است، الزامی نیست. اگر مرد گواهی عدم امکان سازش را در مهلت قانونی تسلیم کند و زن ظرف یک هفته حاضر نشود، سردفتر به هر دو اخطار می‌دهد و در صورت حاضر نشدن زن، صیغه طلاق جاری و ثبت و مراتب به اطلاع او رسانده می‌شود (ماده ۳۵ قانون حمایت خانواده).
این مطلب گام‌های دفترخانه پس از تسلیم گواهی، تکلیف زن مجهول‌المکان، موضوع عذر و اثر غیبت زن بر حقوق مالی او را بررسی می‌کند. روال کامل طلاق در طلاق از طرف مرد و مهلت‌های هر مرحله در طلاق از طرف مرد چقدر طول می‌کشد آمده است.
پس از تسلیم گواهی عدم امکان سازش، دفترخانه چه می‌کند؟
قانون حمایت خانواده و آیین‌نامه اجرایی آن، مصوب ۱۳۹۳/۱۱/۲۷ رئیس قوه قضاییه، گام‌های این مرحله را به این ترتیب معین کرده‌اند:
| گام | تکلیف | مبنا |
|---|---|---|
| تأیید تسلیم | سردفتر تسلیم گواهی را با قید تاریخ و طرف تسلیم‌کننده کتباً تأیید و به او تحویل می‌دهد | ماده ۶۲ آیین‌نامه |
| ابلاغ به زن | سردفتر ابلاغ‌های لازم را انجام می‌دهد | ماده ۶۳ آیین‌نامه |
| مهلت یک‌هفته‌ای | اگر زن ظرف یک هفته حاضر نشود، سردفتر به زوجین اخطار می‌دهد | ماده ۳۵ قانون |
| جلسه اجرای صیغه | فاصله ابلاغ اخطاریه تا جلسه نباید از یک هفته کمتر باشد | تبصره ماده ۳۵ |
| اجرا و ثبت در غیاب زن | صیغه طلاق جاری و ثبت می‌شود | ماده ۳۵ قانون |
| اطلاع به زن | دفترخانه مراتب را کتباً به زن ابلاغ و اوراق را بایگانی می‌کند | ماده ۶۳ و ۶۵ آیین‌نامه |
حکم ماده ۶۲ کمتر دیده می‌شود: اگر تأییدیه کتبی تسلیم در زمان اجرای صیغه ارائه نشود، تاریخ حضور یا ارائه مدارک، تاریخ تسلیم گواهی تلقی می‌شود. این حکم مستقیماً بر شمارش مهلت سه‌ماهه ماده ۳۴ اثر دارد.
اگر زن مجهول‌المکان باشد، دعوت او چگونه انجام می‌شود؟
تبصره ماده ۳۵ مقرر کرده است در مواردی که زوج یا زوجه مجهول‌المکان باشند، دعوت از او از طریق نشر آگهی در جراید کثیرالانتشار و به وسیله دفترخانه انجام می‌شود و هزینه آن با درخواست‌کننده است. ماده ۶۳ آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت خانواده (۱۳۹۳) سازوکار را روشن‌تر کرده است: دفترخانه آگهی را کتباً و توسط متقاضی به روزنامه کثیرالانتشار می‌فرستد و نسخه‌ای از روزنامه‌ای را که آگهی در آن منتشر شده، از او می‌گیرد و در سابقه نگه می‌دارد.
مجهول‌المکان بودن در مرحله دادگاه هم قاعده خود را دارد: اگر خواهان، خوانده را مجهول‌المکان معرفی کند، باید آخرین اقامتگاه او را اعلام کند و دادگاه به طرق مقتضی تحقیق و تصمیم‌گیری می‌کند (تبصره ماده ۸ قانون حمایت خانواده).
آیا زن می‌تواند با اعلام عذر، اجرای صیغه را عقب بیندازد؟
قانون در این باره میان دو وضعیت تفاوت گذاشته است. وقتی حکم طلاق از سوی زن به دفترخانه تسلیم شده و مرد حاضر نمی‌شود، ماده ۳۳ صریحاً پیش‌بینی کرده است که در صورت اعلام عذر از سوی زوج، یک نوبت دیگر از طرفین دعوت شود. ماده ۶۱ آیین‌نامه اجرایی هم عذرهای قابل قبول را همان موارد ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی یا اعذار شرعی دانسته است.
اما ماده ۳۵، که به حاضر نشدن زن در طلاق به درخواست مرد مربوط است، چنین سازوکاری ندارد و فقط از «عدم حضور زوجه» سخن می‌گوید. اینکه این سکوت را چگونه باید خواند، در نکته تحلیلی پایان این مطلب آمده است.
حاضر نشدن زن چه اثری بر حقوق مالی او دارد؟
حاضر نشدن زن، حقوق مالی او را از بین نمی‌برد و مرد را هم از شرط پرداخت این حقوق معاف نمی‌کند. ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده ثبت طلاق را موکول به تأدیه حقوق مالی زوجه کرده است، مگر با رضایت زن یا صدور حکم قطعی اعسار زوج یا تقسیط محکومٌ‌به. ماده ۵۸ آیین‌نامه اجرایی هم سردفتر را مکلف کرده است پیش از ثبت طلاق، گواهی کتبی دادگاه یا اقرارنامه رسمی زوجه دایر بر تأدیه حقوق مالی او را از متقاضی بگیرد و مفاد آن را در دفتر طلاق منعکس کند.
از این ماده برمی‌آید که وقتی زن حاضر نیست و اقرار او در دسترس نیست، راه ثبت طلاق از گواهی کتبی دادگاه می‌گذرد. فهرست این حقوق در حقوق مالی زن در طلاق از طرف مرد آمده است.
در طلاق رجعی، غیبت زن چه اثری دارد؟
ثبت طلاق رجعی به گواهی کتبی دست‌کم دو شاهد درباره سکونت زن در منزل مشترک تا پایان عده بستگی دارد، مگر زن به ثبت رضایت دهد (ماده ۳۸ قانون حمایت خانواده). ماده ۶۴ آیین‌نامه اجرایی افزوده است که رضایت زن به ثبت بدون گواهی دو شاهد باید در صورتجلسه ذکر و به امضای او برسد، مگر اقرارنامه رسمی دایر بر رضایت او به دفترخانه ارائه شود. پس اگر زن حاضر نباشد، رضایت او فقط با اقرارنامه رسمی احراز می‌شود.
در طلاق توافقی، حاضر نشدن یکی از زوجین چه اثری دارد؟
در طلاق توافقی قاعده متفاوت است. اگر گواهی عدم امکان سازش بنا بر توافق زوجین صادر شده باشد و زن بنا بر اعلام دادگاه صادرکننده رأی یا به موجب سند رسمی در اجرای صیغه طلاق وکالت بلاعزل داشته باشد، عدم حضور مرد مانع اجرای صیغه و ثبت آن نیست (ماده ۳۶ قانون حمایت خانواده).
در مقابل، اگر چنین گواهی‌ای به حکم قانون از اعتبار ساقط شود، کلیه توافقاتی که گواهی بر مبنای آن صادر شده است ملغی می‌شود (تبصره ماده ۳۴). بنابراین در طلاق توافقی، گذشتن مهلت سه‌ماهه فقط گواهی را از بین نمی‌برد؛ توافق‌های همراه آن را هم از میان می‌برد.
نکته تحلیلی: سکوت ماده ۳۵ درباره عذر زن را چگونه باید خواند؟
مقایسه مواد ۳۳ و ۳۵ قانون حمایت خانواده نشان می‌دهد قانونگذار در اجرای حکم طلاق، «عدم اعلام عذر» از سوی مرد را شرط اجرای صیغه در غیاب او قرار داده و برای اعلام عذر، دعوت دوباره پیش‌بینی کرده است. در ماده ۳۵ اما تنها شرط اجرای صیغه در غیاب زن، سپری شدن مهلت یک هفته و اخطاری است که فاصله آن تا جلسه دست‌کم یک هفته باشد.
از این تفاوت برمی‌آید که قانون برای زن، دعوت مجدد به سبب عذر را پیش‌بینی نکرده و سردفتر تکلیفی به تمدید جلسه ندارد. با این حال، چون ماده ۳۴ برای حاضر شدن تسلیم‌کننده گواهی سه ماه مهلت داده است، تعیین زمان جلسه در همین بازه انعطاف دارد. اینکه در یک پرونده جلسه چه زمانی تشکیل شود، به اسناد همان پرونده بستگی دارد.
این جمع‌بندی، برداشت تحلیلی است، نه متن قانون. — بابک خونساری، وکیل پایه یک دادگستری
پرسش‌های متداول درباره عدم حضور زن در دفترخانه برای ثبت طلاق
زن از کجا می‌فهمد طلاق در غیاب او ثبت شده است؟
دفترخانه مکلف است مراتب را کتباً به زن ابلاغ و اوراق را بایگانی کند (ماده ۶۳ آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت خانواده). ماده ۶۵ نیز برای هر ثبتی که بدون حضور یکی از طرفین انجام شود، ابلاغ کتبی به طرف دیگر را لازم دانسته است.
هزینه آگهی برای زن مجهول‌المکان با کیست؟
با درخواست‌کننده. تبصره ماده ۳۵ قانون حمایت خانواده دعوت از شخص مجهول‌المکان را از طریق نشر آگهی در جراید کثیرالانتشار، به وسیله دفترخانه و به هزینه درخواست‌کننده، پیش‌بینی کرده است.
فاصله اخطاریه تا جلسه اجرای صیغه چقدر است؟
دست‌کم یک هفته (تبصره ماده ۳۵). این فاصله جدا از مهلت یک‌هفته‌ای نخست است که زن پس از تسلیم گواهی برای حضور دارد. مرد هم باید ظرف سه ماه از تسلیم گواهی در دفترخانه حاضر شود و مدارک لازم را ارائه کند (ماده ۳۴).
زن می‌تواند با اعلام عذر، جلسه طلاق را به تعویق بیندازد؟
ماده ۳۵ قانون حمایت خانواده برای عذر زن سازوکاری پیش‌بینی نکرده است. دعوت دوباره به سبب اعلام عذر فقط در ماده ۳۳ آمده است؛ آن هم برای مرد، در اجرای حکم طلاقی که زن به دفترخانه تسلیم کرده است.
در طلاق رجعی، غیبت زن مانع ثبت است؟
ثبت طلاق رجعی به گواهی کتبی دو شاهد درباره سکونت زن در منزل مشترک تا پایان عده بستگی دارد، مگر زن رضایت دهد (ماده ۳۸). اگر زن حاضر نباشد، رضایت او باید با اقرارنامه رسمی ارائه شود (ماده ۶۴ آیین‌نامه).
مطالب مرتبط:
